Ég fékk fyrst sjálfsvígshugsanir um þrettán ára aldur. Það er alltaf ógeðslega erfið tilfinning. Utanaðkomandi hugsanir gjörsamlega taka yfir þig og reyna að telja þér trú um það að allt yrði nú betra án þín. Sem betur fer hef ég alltaf náð að sigrast á þeim. Það á þó ekki við um alla.
Hlutfallslegar breytingar á fjölda sjálfsvíga hafa því miður ekki verið miklar á undanförnum árum. Síðan 1999 hafa sjálfsvíg verið á bilinu 8-18 á hverja 100.000 íbúa Íslands (Embætti Landlæknis, 2026). Á þessum 27 árum hefur mikið breyst og þjóðin gengið í gegnum ýmis áföll.
Sum voru óviðráðanleg, eins og Covid. Önnur voru að hluta til mannana verk, líkt og bankahrunið. Allskonar ástæður búa að baki sjálfsvígi og sjálfsvígstilraunum. En hver einstaklingur sem við missum, er einum of mikið!
Gott fólk og vont fólk
Við erum öll fólk. Fólk sem að hefur ólíkar skoðanir á hlutunum. Fólk sem að hefur mismunandi hagsmuni, mismunandi reynslu. Fólk virðist stundum gleyma því.
Í aðdraganda og í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslunnar hefur borið á mikilli skautun í þjóðfélaginu.
Fólk er að ausa úr skál reiði sinnar á samfélagsmiðlum. Þessir miðlar, sem margt fólk hugsar sem stað til þess að vera í samskiptum við sína nánustu, hafa þróast yfir í það að verða gróðrarspretta haturs og dónaskapar. Við sjáum fólk, sem er drifið áfram af hugsjón til þess að gera heiminn að betri stað vera skotmark. Margt fullorðið fólk virðist líta þannig á að þeir geti sent hverjum sem er, hótanir um hvað sem er.
Á sama tíma sjáum við heiminn í nýju ljósi. Stríð geysa allsstaðar um heiminn og sumt fólk virðist ýta undir þau fremur en að stuðla að friði. Flóttamenn hlaupa undan lífi sínu, á meðan að heimurinn sprengir heimili þeirra hleypa þau þeim ekki í skjól.
Hvað ef við getum stoppað þetta?
Heimurinn er á ákveðnum tímamótum. Friður og virðing fyrir góðu lífi eru greinilega ekki fyrstu forgangsmál. Við erum vissulega meira að hlúa að okkur og heilbrigðisþjónusta, geðheilbrigðisþjónusta er víða betri. En það vegur lítið upp á móti öllu því sem að hefur gert heiminn verri.
Hvað ef að við gætum bara hætt að fúkyrða alla á Facebook?
Hvað ef að við gætum hætt að standa í stríði og staðið með friði?
Hvað ef að við gætum hætt að hugsa bara um okkur sjálf og hugsað líka um náungann?
Hvað ef að fleiri gerast sjálfboðaliðar og leggja sig fram við að hjálpa öðrum?
En það er ljós í myrkrinu, það er hægt að gera heiminn að betri stað.
Við getum öll gert eitthvað
Það þýðir ekki að minnast allra þeirra sem falla fyrir sjálfsvígi einn daginn og hvetja fólk til þess að fara í dýflissuna þann næsta.
Við getum öll byrjað á því að brosa framan í næsta mann.
Spyrja ,,hvernig hefur þú það’’?
Anda áður en að við setjum inn komment.
Svara fólki sem að leitar til okkar.
Gerst sjálfboðaliðar.
Því miður ræður okkar velvilji ekki úrslitum í baráttunni gegn sjálfsvígum. En ég er viss um að ef við leggjumst öll á eitt, getum við fækkað sjálfsvígum. Í gulum september hefur einmitt verið fjallað um þetta, fólk hvatt til þess að setja gula miða á víð og dreif með hvetjandi og hughreystandi skilaboð. Því að við vitum ekki hvort að manneskjunni líður illa.
En auðvitað þarf það líka að haldast í hendur við úrræði sem að gagnast fólki, stuðningur og utanumhald. Við verðum að bæta geðheilbrigðisþjónustu, stytta biðlista og gera raunhæfar kröfur.
Við verðum að standa upp og gera okkar til að stuðla að betri líðan fólks - því að við erum öll þess virði að geta lifað ánægjulegu lífi!
Heimildir og frekara lesefni:
Tölfræði um sjálfsvíg hjá Embætti Landlæknis (1999-2024). Sótt af: https://island.is/tolfraedi-um-sjalfsvig þann 10.september 2026
Hægt er að sjá nánar um Gulan september á www.gulurseptember.is eða á samfélagsmiðlum @gulurseptember